درۆی زیرەکی دەستکرد؛ هەم چەکێکی کوشندە، هەم پەناگەیەک بۆ تاوانباران

زێدان خەسرۆ

لە سەردەمێکدا دەژین کە سنوورەکانی نێوان ڕاستی و خەیاڵ بە تەواوی لێڵ بوون. ئەگەر دوێنێ خەڵک لە ترسی دەستکاری وێنەکانیان بە “فۆتۆشۆپ” دڵەڕاوکێیان بوو، ئەمڕۆ دێوەزمەیەکی نوێ هاتووە کە ناوی **زیرەکی دەستکرد (AI)** و دیپ فەیک (Deepfake)ە. بەڵام ئەم تەکنەلۆجیایە هاوکێشەیەکی سەیر و مەترسیداری دروست کردووە؛ لەلایەک بووەتە چەکێک بۆ بڵاوکردنەوەی ناوەڕۆکی نەشیاو و لەکەدارکردنی ناوبانگی مرۆڤەکان، لەلایەکی تریشەوە بووەتە باشترین “پاساو” بۆ ئەوانەی کارێکی نەشیاو دەکەن و دەیانەوێت لێی دەرباز بن.

 ئایا بەڕاستی زیرەکی دەستکرد دەنگ و ڤیدیۆی نەشیاو و ڕووت دروست دەکات؟

وەڵامە کورتەکە: بەڵێ، بەداخەوە دەیکات، ئەمڕۆ تەکنەلۆجیای زیرەکی دەستکرد گەیشتووەتە ئاستێک کە دەتوانێت تەنها بە بوونی چەند چرکەیەکی کەم لە دەنگی تۆ، یان چەند وێنەیەکی ڕوونی دەموچاوت، دەنگ و ڤیدیۆیەکی تەواو نوێ، نەشیاو، یان تەنانەت ڕووت بە ناوی تۆوە دروست بكات. ئەم کێشەیە بە دوو شێواز دەکرێت: یان لە ڕێگەی گۆڕینی دەموچاو (Face-Swap) لەسەر ڤیدیۆیەکی تر، یان لە ڕێگەی داماڵینی دەستکردی جلوبەرگ (AI Undressing). دیمەنەکە هێندە بە ڕاستی دەچێت کە چاوی مرۆڤی ئاسایی ناتوانێت جیاوازی بکاتەوە، ئەمەش بووەتە گەورەترین هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی کۆمەڵایەتی و خێزانی.

 لە “فۆتۆشۆپەوە بۆ ئەی ئای جیاوازییەکە چییە؟

پێشتر کە وێنەیەکی نەشیاو بڵاودەبووەوە، دەوترا “فۆتۆشۆپە”. ئاشکراکردنی فۆتۆشۆپ ئاسانتر بوو؛ چونکە شوێنەواری دەستکارییەکە لەسەر پیکسڵەکان، ڕووناکی و سێبەرەکان بەجێ دەما و هێڵێکی دیاریکراوی بۆ دۆزینەوە جێدەهێشت. بەڵام زیرەکی دەستکرد ئەمەت بۆ ناکات؛ ئەو وێنەکە یان ڤیدیۆکە لە بنەڕەتەوە “دروست دەکاتەوە” (Generate)، بۆیە دۆزینەوەی ساختەکارییەکە پێویستی بە پشکنینی وردی تەکنیکی هەیە لەلایەن شارەزایانی دۆزینەوەی تاوانی دیجیتاڵی.

 دیوەکەی تری درۆکە پاساوی زیرەکی دەستکرد”

لەبەر ئەوەی خەڵک لە میدیاکانەوە بیستوویانە کە زیرەکی دەستکرد دەتوانێت هەموو شتێک ساختە بکات، دیاردەیەکی مەترسیداری تر سەری هەڵداوە کە پێی دەوترێت پاساوی درۆزن” (Liar’s Dividend).

ئەمڕۆ هەر کەسێک دەنگێکی لێ بڵاوبێتەوە کە تێیدا دانی پێدا نابێت بە هەڵەیەکدا، یان ڤیدیۆیەکی کامێرای چاودێری لێ بڵاوبێتەوە کە کارێکی نەشیاو دەکات، یەکسەر دەڵێت: ئەمە من نیم، ئەمە زیرەکی دەستکردە! ئەمە فێڵێکی نوێیە بۆ شاردنەوەی ڕاستییەکان، بەڵام وەک لایەنی تەکنیکی ڕوونە:

* زیرەکی دەستکرد ناتوانێت بەبێ کەرەستەی سەرەتایی (داتای دەنگی و وێنەیی زۆر و کوالێتی بەرز) شتێکی وا دروست بکات.

* ڤیدیۆی کامێرای چاودێری (CCTV) کە جووڵەی جەستە و ژینگەی دەوروبەری تێدایە، زۆر ئەستەمە بە زیرەکی دەستکرد بەو شێوەیە ڕێکبخرێت کە لە کامێرایەکی ڕاستەقینە بچێت، بەتایبەت ئەگەر ڕووداوەکە لەپڕ و سروشتی بێت.

هێڵی سوور؛ ژیانی کەسیی خەڵکی ئاسایی نابێت ببێتە ڕای گشتی

لێرەدا پێویستە جیاوازییەکی گەورە و بنەڕەتی بکەین لە نێوان کەسایەتییە گشتییەکان و هاوڵاتیانی ئاسایی، کاتێک دەنگ یان ڤیدیۆیەکی بەرپرس یان کەسایەتییەکی سیاسی بڵاودەبێتەوە پەیوەندی بەڕای گشتی وەڵاتەوەیە، لەوانەیە ئەم کەسە دەسەلاتەکەی بەخەراپ بەکارهێنابێت، یان ناوبانگی ئەم فەرمانگە و وەزیفەیە لەکەدارببێت بەهۆی ئەم کەسەوە، بۆیە زۆر جار وەڵاتەکان لیژنە بۆ ڕاستی و دروستی پێکدەهێنن.

بەڵام کاتێک بابەتەکە دێتە سەر خەڵکی ئاسایی، هاوێشتنی ژیانی تایبەتی ئەوان بۆ ناو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان تاوانێکی گەورەیە، ژیانی کەسی و کێشە خێزانییەکانی هاوڵاتیان حورمەتی خۆی هەیە، جا وێنە و ڤیدیۆکە ڕاست بێت یان بە زیرەکی دەستکرد دروستکرابێت، بە هیچ شێوەیەک نابێت بکرێتە باسی ڕای گشتی و پلاتفۆرمەکان، بڵاوکردنەوەی ژیانی تایبەتی خەڵکی ئاسایی هیچ خزمەتێک بە کۆمەڵگە ناکات، بەڵکو تەنها ئامانج لێی وێرانکردنی خێزانەکان، بڵاوکردنەوەی فەزیحە، و زیادکردنی ڕق و کینەیە. کێشەی خەڵکی ئاسایی شوێنی دادگا و لایەنە پەیوەندیدارەکانە، نەک ناو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان.

 چۆن ڕاستی و ساختە جیا بکەینەوە؟

بۆ ناسینەوەی دیپ فەیک (Deepfake)، پێویستە سەرنج لەم خاڵانە بدرێت:

1. ترپەی چاو و جووڵەی دەم: لە ڤیدیۆ ساختەکاندا، زۆرجار چاوتروکان سروشتی نییە یان لێوی کەسەکە بە تەواوی لەگەڵ پیتەکانی دەنگەکەدا یەک ناگرێتەوە.

2. دەوری دەموچاو و مل: لە کاتی جووڵەی خێرای سەردا، زۆرجار تەڵخی (Blur) یان شێواندنی کاتی لە دەوری مل، گوێچکەکان و قژدا دروست دەبێت کە نیشانەی دەستکاری ئەی ئایە.

3. کوالێتی دەنگ و تۆنەکە: دەنگی ساختەکراو زۆرجار هێڵێکی تەختی هەیە و هەستی مرۆیی (وەک توڕەیی، پێکەنین، یان هەناسەبڕکێی ڕاستەقینە) بە تەواوی تێدا دەرناکەوێت.

پەیامێک بۆ کۆمەڵگە

با نەبینە قوربانی شۆکی تەکنەلۆجیا، کاتێک وێنە یان دەنگێکی نەشیاو لەسەر هاوڵاتییەکی ئاسایی دەبینین، یەکسەر بڕیار نەدەین و متمانەی پێ نەکەین، چونکە ئەگەری ساختەکاری تەکنیکی و تۆڵەسەندنەوە زۆرە. لە هەمان کاتیشدا، نابێت ڕێگە بدەین سەرپێچیکاران ترسی خەڵک لە “ئەی ئای” بەکاربهێنن وەک قەڵغانێک بۆ شاردنەوەی ڕاستی و کارە نەشیاوەکانی خۆیان.

ڕاستی هەمیشە ڕێگەی خۆی دەدۆزێتەوە، و تەکنەلۆجیا هەرچەندە پێشبکەوێت، هێشتا ناتوانێت پەنجەمۆری ڕاستەقینەی مرۆڤ بە تەواوی بسڕێتەوە.