تاریکاییەکانی پشتی شاشە: زیانەکانی خراپ بەکارهێنانی سۆشیاڵ میدیا
ە سەردەمی ئێستادا، سۆشیاڵ میدیا بووەتە بەشێکی دانەبڕاو لە ژیانی ڕۆژانەمان. بەڵام وەک هەر ئامرازێکی تر، کاتێک سنوورەکان دەبەزێنرێن و بە شێوازێکی ناتەندروست بەکاردێت، دەبێتە هۆی تێکدانی هاوسەنگی ژیانی جەستەیی و دەروونی.
١. کاریگەرییە دەروونییەکان و دڵەڕاوکێ
خراپ بەکارهێنانی سۆشیاڵ میدیا پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە زیادبوونی خەمۆکی و گۆشەگیرییەوە هەیە. بەردەوام بەراوردکردنی ژیانی ڕاستەقینەی خۆت لەگەڵ وێنە جوانکراوەکانی خەڵکی تر، هەستی “کەمی” لە لای مرۆڤ دروست دەکات.
-
ناوی توێژینەوە: توێژینەوەیەک لە زانکۆی Pennsylvania ئاشکرای کردووە کە کەمکردنەوەی بەکارهێنانی سۆشیاڵ میدیا بۆ ٣٠ خولەک لە ڕۆژێکدا، دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی بەرچاوی هەستی تەنیایی و خەمۆکی.
٢. ئالودەبوون و تێکچونی سیستەمی مێشک
بەردەوام پشکنینی پۆستەکان و چاوەڕوانی “لایک” و “کۆمێنت” دەبێتە هۆی دەردانی ماددەی (Dopamine) لە مێشکدا، ئەمەش وا دەکات مرۆڤ تووشی ئالودەبوونی ڕەفتاری ببێت.
-
ناوی توێژینەوە: بەپێی توێژینەوەیەکی زانکۆی Harvard، بەکارهێنانی سۆشیاڵ میدیا هەمان ئەو بەشانەی مێشک چالاک دەکات کە لە کاتی بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکاندا چالاک دەبن.
٣. تێکچوونی خەو و کێشە جەستەییەکان
بەکارهێنانی مۆبایل پێش خەوتن تیشکێکی شین (Blue Light) بەرهەم دەهێنێت کە ڕێگری دەکات لە دەردانی هۆرمۆنی (Melatonin) کە بەرپرسە لە خەو. ئەمەش دەبێتە هۆی کەمخەوی، ماندوێتی درێژخایەن و کزبوونی چاو.
٤. دیاردەی (FOMO) یان “ترس لە دەستچوونی هەواڵەکان”
زۆرێک لە بەکارهێنەران تووشی نەخۆشی (Fear of Missing Out) بوون، کە بریتییە لە ترس لەوەی کە خەڵکی تر کاتێکی خۆشتر بەسەر دەبەن یان زانیارییەکیان پێیە کە تۆ نیتە. ئەمە وا دەکات کەسەکە بەردەوام مۆبایلەکەی بەدەستەوە بێت و نەتوانێت چێژ لە ساتی ئێستا وەربگرێت.
٥. بڵاوبوونەوەی زانیاری چەواشە و کێشە کۆمەڵایەتییەکان
خراپ بەکارهێنانی ئەم پلاتفۆرمانە دەبێتە هۆی بڵاوبوونەوەی هەواڵی ناڕاست و تێکدانی پەیوەندییە خێزانییەکان، چونکە کاتی دانیشتنە ڕاستەقینەکان دەگۆڕدرێت بۆ دانیشتنی پشت شاشەکان.
چۆن خۆمان بپارێزین؟
-
دیاریکردنی کات: ڕۆژانە کاتێکی دیاریکراو دابنێ بۆ سۆشیاڵ میدیا (بۆ نموونە ١ کاتژمێر).
-
دوورکەوتنەوە پێش خەوتن: لانیکەم یەک کاتژمێر پێش خەو مۆبایلەکەت دابنێ.
-
چالاکی بەدیل: کاتەکانت بە خوێندنەوە، وەرزش یان دانیشتن لەگەڵ هاوڕێکانت لە جیهانی ڕاستەقینەدا پڕ بکەرەوە.