سەیرترین یاساکانی جیهان؛ ئەو شتانەی کە باوەڕ ناکەیت لە هەندێک وڵات “تاوان” بن!

لە زۆربەی وڵاتان یاسا بۆ پاراستنی مافەکانە، بەڵام لە هەندێک شوێنی ئەم جیهانە، یاسای وا هەیە کە تەنها بیستنیان دەبێتە هۆی پێکەنین یان سەرسوڕمان. ئەوەی سەیرە ئەم یاسایانە تا ئێستاش کارایان پێ دەکرێت:

١. قەدەغەکردنی بنێشت (سەنگاپوورە)

لە وڵاتی سەنگاپوورە، لە ساڵی ١٩٩٢ەوە یاسایەک دەرچووە کە هاوردەکردن و فرۆشتنی بنێشت بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە.

• بەڵگە: ئەم یاسایە لە ژێر ناوی (Regulation of Imports and Exports “Chewing Gum” Regulations) ناسراوە.

• هۆکار: پاراستنی پاکوخاوێنی شار و ڕێگری لە چەسپاندنی بنێشت بە دەرگای شەمەندەفەر و شوێنە گشتییەکان. تەنها بنێشتی پزیشکی بە ڕەچەتە ڕێگەت پێ دەدرێت!

٢. نابێت لە شەودا “سیفۆن” لێ بدەیت! (سویسرا)

لە هەندێک باڵەخانەی نیشتەجێبوون لە سویسرا، لێدانی سیفۆنی ئاودەست دوای کاتژمێر ١٠ی شەو بە نایاسایی دادەنرێت.

• بەڵگە: ئەمە بەشێکە لە یاسای “پاراستنی ئارامی و بێدەنگی” (Noise Pollution Laws).

• هۆکار: حکومەتی سویسرا ئەمە بە “ژاوەژاو” و بێزارکردنی دراوسێکان دادەنێت و دەبێت تا بەیانی چاوەڕێ بکەیت.

٣. قەدەغەکردنی مردن لە ناو پەرلەمان! (بەریتانیا)

لە بەریتانیا یاسایەکی کۆن هەبوو کە دەڵێت کەس بۆی نییە لە ناو تەلاری پەرلەماندا بمرێت.

• بەڵگە: ئەمە لە ڕیزبەندی (Statutory Instrument)ە کۆنەکاندایە. هەرچەندە لە ساڵانی دواییدا وەک یاسایەکی “بەسەرچوو” باس دەکرێت، بەڵام هەرگیز بە فەرمی هەڵنەوەشاوەتەوە.

• هۆکار: لەبەر ئەوەی تەلاری پەرلەمان وەک “کۆشکی شاهانە” هەژمار دەکرێت، هەرکەسێک لەوێ بمرێت دەبێت بە مەراسیمێکی شاهانەی گەورە و لەسەر حیسابی دەوڵەت بنێژرێت، حکومەتیش دەیەوێت لەو خەرجییە ڕابکات!

٤. نابێت بەنزینت لێ ببڕێت لە ئۆتۆبان (ئەڵمانیا)

ئەگەر لەسەر ڕێگای خێرای ئەڵمانیا (Autobahn) ئۆتۆمبێلەکەت بەهۆی نەمانی بەنزینەوە بوەستێت، تووشی سزای دارایی دەبیت.

• بەڵگە: بەپێی یاسای هاتوچۆی ئەڵمانیا (StVO)، وەستان لەسەر ئۆتۆبان تەنها بۆ حاڵەتی لەناکاوە، نەمانی بەنزینیش بە “کەمتەرخەمی” دادەنرێت نەک حاڵەتی لەناکاو.

• سزا: ڕەنگە غەرامەکەت بگاتە ٧٠ یۆرۆ و خاڵ لەسەر مۆڵەتەکەت بڕوات.

٥. جلی سەربازی (کامۆفلاژ) قەدەغەیە (جامایکا و باربادۆس)

لە زۆرێک لە وڵاتانی ناوچەی کاریبی، پۆشینی جلی “پلنگی” یان هەر جۆرە جلێک کە شێوەی سەربازی هەبێت بۆ خەڵکی سڤیل قەدەغەیە، تەنانەت بۆ منداڵانیش.

• بەڵگە: یاسای (Defence Act) لەو وڵاتانە.

• هۆکار: بۆ ئەوەی خەڵکی سڤیل و هێزە ئەمنییەکان تێکەڵ نەکرێن و کەس وەک سەرباز خۆی نیشان نەدات.

---